Parlament przyjął przepisy wzmacniające PIP

Parlament przyjął przepisy wzmacniające PIP

Przyjęta przez Parlament ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – została skierowana do podpisu Prezydenta RP.

O nadchodzących zmianach pisaliśmy w naszych Aktualnościach z 22 i 28 lutego br. (a wcześniej jeszcze w styczniu br.)

Wzmocnienie PIP oraz przeciwdziałanie mobbingowi w Sejmie RP

Wzmocnienie PIP już w Sejmie RP – będą interpretacje indywidualne

Teraz potwierdzamy, że nowa ustawa przesądza, iż:

PIP będzie miał prawo wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:

funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub
niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 KP.

Jednakże będzie to następowało po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska (w naszej ocenie chodzi tu o przewidzenie czasu w trakcie kontroli czasu na wyrażenia swojego poglądu lub pokazanie interpretacji indywidualnej wydanej przez GIP, o ile zatrudniający uzyska ją przed kontrolą). Należy się zatem spodziewać, że inspektor PIP zapozna się zarówno z wolą zleceniodawcy, jak i z wolą zleceniobiorcy co do rodzaju umowy, jaka miała być zawarta, a następnie zdecyduje jakie dokładnie polecenie wyda.

Zostało zapisane, że GIP będzie wydawał interpretację indywidualną w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku o taką interpretację stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 KP.

Jednakże nie wyda takiej interpretacji w zakresie tych elementów stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, które w dniu złożenia wniosku będą już przedmiotem toczącego się postępowania administracyjnego prowadzonego przez PIP lub ZUS.

Zostało sprecyzowane, że wydanie interpretacji indywidualnej nie wyłączy możliwości oceny przez PIP rzeczywistego charakteru stosunku prawnego w toku kontroli, jeżeli ustalony w jej trakcie stan faktyczny będzie różnić się od opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.

Interpretacja indywidualna będzie wiążąca dla PIP ale będzie mogła zostać zmieniona albo uchylona w razie zmiany okoliczności sprawy.

Co istotne, wydana interpretacja indywidualna będzie przekazywana niezwłocznie ZUS oraz KAS.

W razie niewykonania polecenia (wykonania wadliwego) – PIP wyda decyzję albo skieruje sprawę do sądu pracy.

Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy:

Jeżeli okręgowy inspektor PIP stwierdzi, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 KP i nie zostało to poprawione w wyniku wydania polecenia – będzie mógł:

wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy
lub wnieść do sądu pracy powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

W ustawie zostało doprecyzowane, że PIP będzie mógł wnieść powództwo do sądu pracy w szczególności gdy uzna, że zachodzi konieczność ustalenia istnienia lub treści stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją (czyli wcześniejszy niż okres od dnia wydania tej decyzji).

W przypadku wniesienia w/w powództwa – inspektor PIP nie będzie mógł wydać decyzji w zakresie objętym powództwem.

Co istotne, w postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy – uwzględniało się będzie wolę stron, o ile nie jest ona:

sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo
nie zmierza do obejścia prawa.

Rygor natychmiastowej wykonalności będzie nadawany takiej decyzji jedynie wtedy, gdy będzie ona dotyczyć osób, które gdyby były pracownikami, to byłyby objęte ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.

Termin przedawnienia roszczeń pracowniczych:

Wszczęcie przez PIP postępowania zmierzającego do wydania decyzji będzie przerywać bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych dotyczących stosunku pracy (które pojawiłyby się, gdyby osoba, której dotyczy decyzja wystąpiła do sądu pracy o ustalenie stosunku pracy).

Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia – będzie on biegł na nowo od dnia uprawomocnienia się:

decyzji wydanej przez PIP albo
orzeczenia sądu wydanego w wyniku wniesienia odwołania od decyzji PIP albo powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Decyzja – od dnia jej wydania – będzie wywoływać skutki prawne, jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy, na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach.

Wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy nie będzie mogło być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika (dotychczasowego zleceniobiorcy), zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę (dotychczasowego zleceniodawcę).

Ustawa wprowadza te zmiany w KP, które były już wcześniej zapowiadane:

nowe wykrocznie, którym będzie niekorzystnego traktowania osoby, która decyzją PIP została uznana za pracownika
podwyższenie kwot grzywien za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, o których mowa w KP
od 2000 zł do 60 000 zł – zamiast 1000 zł do 30 000 zł
od 3000 zł do 90 000 zł – 1500 zł do 45 000 zł (gdy wykroczenie dotyczy dłużnika alimentacyjnego)

Zwiększona zostanie także do 5000 zł kwota mandatu, jaki PIP będzie mógł nałożyć od razu w trakcie kontroli.

Co do usprawnienia kontroli PIP, to nowa ustawa daje PIP prawo m.in. do:

żądania od podmiotu kontrolowanego – w uzasadnionych przypadkach, jeżeli nie stoi to w sprzeczności z celem kontroli – przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej:
kontrolę dokumentów,
wysłuchanie strony
oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego

– przy zastosowaniu dostępnych urządzeń technicznych umożliwiających przekaz telekomunikacyjny, w szczególności urządzeń umożliwiających dwukierunkową łączność, pozwalających na odbiór obrazu lub obrazu i dźwięku w czasie rzeczywistym między uczestnikami czynności kontrolnej.

Inspektoraty będą sobie pomagać w kontrolach:

Inspektor PIP będzie mógł zwrócić się do właściwego terytorialnie okręgowego inspektora PIP, aby wezwał osobę zamieszkującą lub przebywającą na terenie działania jego inspektoratu pracy do złożenia wyjaśnień lub zeznań związanych z przeprowadzaną kontrolą.

Wejście w życie:

Ustawa co do zasady wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Postanowienie przejściowe:

Podmiot, który przed dniem wejścia w życie nowych przepisów zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub na rzecz którego osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 KP i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie zmian w przepisach – dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę – nie będzie podlegał odpowiedzialności za wykroczenie określone w art. 281 § 1 pkt 1 KP, czyli nie dostanie mandatu za to, że będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu zawarł umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie KP powinna być zawarta umowa o pracę.

Co te zmiany oznaczają dla firm, instytucji oraz urzędów?

można zawierać umowy cywilnoprawne, tylko zarówno treść umowy jak i sposób jej realizacji muszą odpowiadać cechom umowy zlecenia (o współpracę, do której stosuje się przepisy o zleceniu)
warto wystąpić o interpretację indywidualną do GIP (ale nie ma sensu „koloryzować” swojego wniosku, gdyż na kontroli PIP to się wyda)

Co musicie Państwo wiedzieć, żeby:

umieć uzasadnić stosowanie umów cywilnoprawnych, tam gdzie faktycznie pasują?
wiedzieć, w jakich przypadkach zawierać umowy o pracę ponieważ umowy cywilnoprawne nie będą odpowiednie?
napisać uzasadniony wniosek o interpretację indywidualną?

Odpowiedź: Znać przede wszystkim orzecznictwo, które wskazuje:

Jak odróżnić warunki, w których można zawrzeć umowę cywilnoprawną od warunków, w których musi być podpisana umowa o pracę?
Jakie cechy świadczenia pracy (warunki pracowania) wskazują na istnienie stosunku pracy, a jakie są charakterystyczne dla stosunku cywilnoprawnego?

Gdzie się tego dowiecie?

Na szkoleniu pt. „Różnice między umowami cywilnoprawnymi a umową o pracę – praktyczne podejście i najnowsze orzecznictwo”

Kiedy? 17 kwietnia br.

Poprowadzi je doskonały ekspert, autor publikacji na ten temat – p. Grzegorz Miśtal

To szkolenie uważamy za obowiązkowe dla wszystkich, którzy nie tylko zatrudniają pracowników ale także współpracują z osobami fizycznymi na podstawie umów cywilnoprawnych.

Żeby się zapisać – wystarczy kliknąć: